Lichtstress bij planten: herkennen, behandelen & voorkomen

Voldoende licht is in alle groeifases van je planten essentieel. Maar soms bedoel je het te goed — en dat leidt tot lichtstress bij planten. Dat kan allerlei gezondheidsproblemen veroorzaken. Het onderwerp is lastig, want je hebt juist intens licht nodig om een sterk wortelstelsel op te bouwen en zware vruchten of toppen te laten ontwikkelen. Van zaailing tot oogst hebben planten licht nodig om gezond te blijven. Maar bij verlichting geldt: ook te veel van het goede kan schaden.

Zowel hoge lichtstress (te veel licht/warmte) als lage lichtstress (te weinig licht) kunnen ernstige gevolgen hebben. Licht is een van de belangrijkste factoren bij het kweken van planten. Gebruik deze gids om lichtstress vanaf het begin te voorkomen of het direct effectief te behandelen.

Aanbevolen kweeklampen

Dimbare ledsystemen helpen om de lichtintensiteit precies af te stemmen op de groeifase.

Platinum King 360W LED Growlampe mit integriertem TreiberNaar product →Dimlux Xplore Series 730W 9X 2.7Naar product →Fusion LED 510WNaar product →

1. Wat is lichtstress bij planten?

Planten hebben licht nodig om chlorofyl aan te maken en aan fotosynthese te doen — het is hun levenselixer. Is er echter te weinig licht of juist te veel, dan ontstaan er serieuze problemen. Geloof het of niet: je kunt planten zowel te veel als te weinig licht geven.

Lichtstress geeft allerlei symptomen: van verkleuringen en uitgerekte stengels („legginess”) tot een grotere vatbaarheid voor ziektes.

2. Kan te veel licht een plant doden?

Hoge lichtstress komt in de praktijk vaker voor dan het tegenovergestelde. Maar kan te veel licht een plant echt doden?

Ja! In extreme gevallen kan een te hoge lichtintensiteit zulke ernstige weefselschade veroorzaken dat de plant uiteindelijk doodgaat. Bovendien droogt extreme bestraling de plant uit, wat de fotosynthese en de normale groei blokkeert.

Een veelgemaakte fout bij binnentuinders is de gedachte dat planten onder een krachtige kweeklamp het best groeien met 24 uur per dag licht. De meeste planten hebben echter baat bij een dagelijkse donkerperiode. Veel soorten zijn fotoperiodiek — zo hebben kerststerren bijvoorbeeld duisternis nodig om überhaupt te gaan bloeien. Een lichtschema van 18/6 (18 uur licht, 6 uur donker) is in de groeifase de veiligste keuze.

3. De twee soorten lichtstress

Er zijn twee verschillende soorten lichtstress. De symptomen van beide herkennen is de sleutel tot gezonde planten:

A. Hoge lichtstress (high light stress)

Bij hoge lichtstress is niet alleen het licht zelf het probleem, maar ook de overtollige warmte die erbij hoort. Krijgt een plant veel licht en warmte, dan verdampt hij heel veel water om zijn weefsel te koelen (transpiratie). Kunnen de wortels dat niet bijhouden, dan sluit hij zijn huidmondjes – de fotosynthese valt terug.

Bij te veel licht zien de bladeren er vaak verbrand uit of vallen ze af. Vaak droogt het substraat daarbij opvallend snel uit. Buiten ontstaat hoge lichtstress door plotselinge hittegolven. Binnen is de oorzaak bijna altijd een te kleine afstand tussen de kweeklamp en het bladerdak (canopy). De oplossing is de lamp hoger hangen of dimmen.

B. Lage lichtstress (low light stress)

Lage lichtstress zie je aan zwakke bladgroei, vergelen en afvallen van bladeren, lange dunne stengels en een bleke, dofgroene kleur. De plant buigt zich vaak sterk naar de dichtstbijzijnde lichtbron (bijvoorbeeld een raam).

Waar hoge lichtstress het fotosynthetisch actieve weefsel verbrandt, beperkt lage lichtstress de fotosynthese door een tekort aan fotonen.

4. Hoe reageren planten op lichtstress? (symptomen)

Planten geven duidelijke waarschuwingssignalen bij lichtstress:

• Vergelen & verbleken: bij een groot lichttekort maakt de plant nauwelijks chlorofyl aan. Bladeren en stengels worden geel of wit. Bij te veel licht ontstaan gebleekte („bleaching”) toppen.
• Uitrekken (legginess): de stengels worden lang, dun en zwak, omdat de plant zich krampachtig naar de lichtbron uitstrekt.
• Lange internodiën: slechte verlichting geeft enorme afstanden tussen de bladknopen.
• Bladval & verlies van tekening: planten laten oude bladeren vallen of verliezen hun bonte tekening.
• Geen bloemvorming: bij extreme lichtstress maken planten geen knoppen of laten ze bloeiaanzetten vallen.

5. Lichtstress oplossen & voorkomen (stap voor stap)

Lage lichtstress oplossen:

• Een kweeklamp installeren / uitbreiden: gebruik je tot nu toe alleen daglicht bij het raam, installeer dan een goede led-kweeklamp. Zonder extra licht groeien planten langzaam en krijgen ze snel te veel water.
• Lampafstand verkleinen: gebruik je al lampen, hang ze dan dichter bij het bladerdak of zet de dimmer hoger.
• Plantafstand vergroten: planten die te dicht op elkaar staan, zetten elkaar in de schaduw. Houd je aan de aanbevolen afstanden.
• Buiten: zet de planten op een zonniger plek of snoei takken die schaduw geven.

Hoge lichtstress oplossen:

• Lampafstand vergroten / dimmen: hang de lamp hoger of zet het vermogen lager met de dimmer. De juiste afstanden en PPFD-waarden vind je in de gids Kweeklampen ophangen.
• Watervoorziening controleren: hitte- en lichtstress laten het substraat sneller uitdrogen. Controleer het vocht (vingertest of gewicht van de pot) en geef zo nodig water – maar niet op voorraad (zie Planten goed water geven).
• Circulatie & koeling verbeteren: extra ventilatoren koelen het bladerdak – zonder direct op de planten te blazen (zie Windschade voorkomen). Let op de luchtvochtigheid en de VPD.
• Schaduwdoek gebruiken (buiten): gebruik wit of zilver schaduwdoek ter bescherming tegen extreme middagzon.